امروز: ۱۳۹۸/۶/۴
www.Bohraan.com
مدیر سایت
 
دکتر سیدمجتبی احمدی

پربیننده ترین ها

جستجو
   

سيستم كاربري
E-mail
کلمه رمز
» كلمه رمز خود را فراموش كرده ايد؟
» عضويت کاربران جديد

آمار بازدیدکنندگان سایت

آب و هوا



ارسال به دوستان  نسخه چاپی
گزارش روزنامه ی شهروند:
 دیگران چطور تاب می‌آورند؟
«شهروند» وضع امدادونجات در کشورهای مختلف را بررسی می‌کند

شهروند|  آشنایی با نحوه ارایه خدمات امدادونجات و رویکردهای سایر کشورها خصوصا کشورهای موفق در مدیریت بحران کمک شایانی به گسترش نظام مدیریت بحران و مشخصا ارتقای خدمات امدادونجات کشور می‌کند. بدیهی است که نظام مدیریت بحران هر کشور، متاثر از ویژگی‌های جغرافیایی، اقلیمی، دموگرافیک، اقتصادی و سیاسی، تقسیمات کشوری و ساختار حکومتی است. در این بخش صرفا نظام ارایه خدمات امدادونجات در برخی کشورها و سازمان‌های مسئول در این زمینه مرور می‌شوند.
امدادونجات در ژاپن
در کشور ژاپن دفتر کابینه و ٢٤وزارتخانه و سازمان در مدیریت بحران آن کشور نقش دارند. ٦٠ سازمان و موسسه در زمینه‌های حمل‌ونقل برق، گاز، آب و نیز اداره تلفن، رادیو و تلویزیون در زمره سازمان‌ها و موسسات همکار در امدادونجات به شمار می‌آیند. مهم‌ترین سازمان‌های دخیل در امدادونجات، مرکز کاهش حوادث و سوانح توکیو، اداره مرکزی کنترل حوادث (شامل پلیس، نیروهای آتش‌نشان  و ...) و شورای مرکزی مدیریت بحران است که وظیفه تهیه و تدارک امکانات اجرایی برای برنامه مدیریت سوانح پایه و تدوین سوانح مدیریت زلزله، تهیه و تدارک امکانات اجرایی برای برنامه اقدامات اورژانس در حوادث بزرگ و آزاد کردن منابع لازم، انجام هماهنگی‌های کلی در زمینه سیاست‌گذاری و اعلام شرایط فوق‌العاده متعاقب رخداد حوادث را برعهده دارند. در این کشور، دولت در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های کلان نقش داشته و هماهنگی امور را نیز برعهده دارد و بخش  خصوصی، صلیب‌سرخ و مردم در صورت بروز حادثه مسئول پاسخگویی‌اند.
برنامه‌ریزی جهت پاسخگویی در کشور ژاپن در سه سطح انجام می‌شود:  
١- برنامه‌ریزی سیاسی مدیریت بحران
٢- برنامه‌ریزی عملیاتی مدیریت بحران
٣- برنامه‌ریزی محلی مدیریت بحران
سه رویکرد عمومی؛ ایجاد آمادگی در جامعه، استاندارد‌های ساخت‌وساز و ارایه خدمات بهنگام توسط دولت را شامل می‌شود.
امدادونجات در ترکیه
خدمات امدادونجات در کشور ترکیه توسط سازمان مدیریت فوریت‌های ترکیه، زیرمجموعه‌ سازمان دفاع غیرنظامی آن کشور ارایه می‌شود. وظیفه این سازمان دولتی، پاسخ به حوادث و انجام عملیات جست‌وجو و نجات است. جمعیت هلال‌احمر ترکیه نیز مسئولیت تغذیه و اسکان اضطراری را برعهده داشته و در مرحله آمادگی با ترویج فعالیت‌های داوطلبانه و افزایش آمادگی‌های عمومی، کاهش صدمات را تسهیل می‌کند. این کشور دارای شورای ملی سوانح است که اقدام به برنامه‌ریزی برای کاهش خطرپذیری، وضع قوانین مناسب، طراحی ساختارهای اجتماعی، اخذ تدابیر مناسب جهت کاهش اثرات مخرب حوادث و تدوین برنامه‌های پنج ساله رشد و توسعه می‌کند. مرکز مدیریت بحران نخست‌وزیری، اداره کل دفاع غیرنظامی زیر نظر وزارت کشور، وزارت توسعه کار و امور اجتماعی، نیروهای مسلح ترکیه، شورای امنیت ملی، شورای ملی زلزله و سازمان بیمه حوادث نیز ضمن مساعدت در پاسخگویی و مقابله با بحران در فعالیت برای پیشگیری و آمادگی در مقابل حوادث و سوانح نقش‌‌آفرینی می‌کنند.
امدادونجات در استرالیا
مدیریت حوادث در کشور استرالیا بر پایه ٤رویکرد جامع مخاطرات، فراگیر، سازمانی و جامعه آماده بنا شده و توسط وزارت دفاع آن کشور اعمال می‌شود. دولت استرالیا مسئولیت مستقیم امدادرسانی و حفاظت از جان و مال مردم را برعهده دارد که این فعالیت را توسط دپارتمان مدیریت فوریت‌های استرالیا انجام می‌دهد. این سازمان زیر نظر وزارت دفاع کشور است و در سطح فدرال یا ملی، سطح ایالتی و منطقه‌ای فعالیت می‌کند. استرالیا ٤برنامه مدیریت بحران دارد که شامل امدادرسانی در قلمرو داخلی، امدادرسانی بین‌المللی، حوادث قریب‌الوقوع رادیو اکتیو و مهاجران است.
امدادونجات در آمریکا
خدمات امدادونجات در این کشور توسط دولت ارایه می‌شود. سازمان مسئول در این زمینه آژانس مدیریت بحران فدرال، زیرمجموعه وزارت امنیت، بخش معاونت آمادگی و مقابله با بحران آن کشور است. تدوین اجرایی کردن برنامه‌های مدون استراتژی مشخص، ازجمله وظایف اصلی آژانس مدیریت بحران‌ بوده و وظیفه پاسخگویی به حوادث نیز برعهده این سازمان است که با اجرای برنامه جامع و مبتنی بر مدیریت ریسک اقدام می‌کند. در این زمینه سازمان‌های کمکی مانند صلیب‌سرخ و سازمان‌های غیردولتی فعال، خدمات مربوط به پالایش خون، ارتقای ایمنی و سلامت را انجام می‌دهند. از دیگر سازمان‌های مسئول، سازمان زمین‌شناسی ایالات متحده است که در زمینه پیشگیری و کاهش خطرپذیری در آن کشور فعال بوده و با آژانس مدیریت بحران همکاری می‌کند. وزارت دفاع و سپاه مهندسان ارتش ایالات متحده نیز ازجمله سازمان‌های مسئول در پاسخگویی به بحران هستند.
امدادونجات در سریلانکا
فعالیت‌های امدادونجات در کشور سریلانکا توسط دولت آن کشور و با مساعدت صلیب‌سرخ آن صورت می‌گیرد. این کشور نیز ضمن پذیرش قطع‌نامه‌های بین‌المللی، فعالیت‌های امدادی را با محوریت بشردوستی ارایه می‌کند. در هنگام منازعات، سیستم امدادونجات این کشور از قربانیان محافظت کرده و امکان دسترسی آنان به سیستم درمان اضطراری را فراهم می‌آورد. این کشور دارای کمیته ملی مدیریت سوانح بوده و اقدامات امدادونجات خود را در چارچوب یک برنامه ملی انجام می‌دهد. پاسخ اضطراری به حوادث، ارتقای مشارکت جوانان در امر امدادونجات، تقویت مناسبات بین‌المللی با محوریت امدادونجات، جست‌وجوی مفقودان، درمان آسیب‌دیدگان حوادث و سوانح و... ازجمله اقدامات این کشور درخصوص امدادونجات است.
مطالعه اجمالی تجارت سایر کشورها در زمینه امدادونجات نشان می‌دهد که مدل ارایه خدمات در اکثر کشورها به صورت حکومتی و دولتی بوده و پاسخگویی به حوادث توسط وزارتخانه‌های موثر و نهادهای حاکمیتی صورت می‌گیرد. از دیگر سو، نهادهای اجتماعی سازمان‌های غیردولتی مانند صلیب‌سرخ و هلال‌احمر و سازمان‌های فعال غیردولتی نیز در پاسخگویی و کمک به کاهش اثرات ناشی از حوادث و سوانح در سطح کشورها نقش فعالیت دارند. این نقش‌آفرینی در حوزه پیشگیری، پاسخگویی، کاهش اثرات و بازتوانی بسیار مشهود است. از سوی دیگر، کشورهای موفق در زمینه امدادونجات، دارای برنامه‌های مدون مبتنی بر تجارب قبلی و آینده‌های احتمالی‌ (آینده‌نگری- آینده‌پژوهی) در زمینه مدیریت بحران و امدادونجات هستند که به صورت مشخص برنامه‌های مدونی برای مدیریت بحران دارند، به نحوی که برنامه‌ها به صورت لایه‌بندی، تمامی نهادها و اقشار جامعه را دربرگرفته و نقش هر کنشگر را اعم از واحد سازمانی یا فرد در امر مدیریت بحران تصریح می‌دارد. امکانات و منابع تجهیزاتی و انسانی در اکثر کشورها متناسب با الگوی حوادث و سوانح و توزیع جغرافیایی آن است.
مقایسه کشورها درخصوص زمان رسیدن در صحنه حوادث
یکی از مهم‌ترین شاخص‌های آمادگی کشورهای مختلف رسیدن نیروهای امدادی در صحنه حوادث است. این زمان در دو واحد مجزا تعریف شده است.
١- زمان رسیدن نیروهای امدادی در صحنه حوادث طبیعی نظیر زلزله و سیل
٢- زمان رسیدن نیروهای امدادی در صحنه حوادث ترافیکی
البته حوادث ترافیکی خود به دو آیتم مجزای شهری و بین‌شهری تقسیم می‌شود که نمونه‌ای از عملکرد سایر کشورها در ادامه آمده است:  


نکته: مدت زمان‌های ذکر شده مربوط به ‌سال ٢٠١٢ میلادی است.

تحلیل دلایل موفقیت و عدم موفقیت
کشور ایران سابقه‌ای بیش از ٩٠‌سال در مدیریت و پاسخگویی به بحران و ارایه خدمات امدادونجات داشته و دارای تجارب ارزشمندی در این ‌خصوص است. عملکرد فعلی، سوای تجارب پیشین، باید حاصل بازخورد تجربه گذشته با دانش‌ روز، خردمندی و صحت عمل در اقدام و بهره‌گیری از دانش و فناوری‌های تکنولوژیک و مدیریتی روز باشد. بر این اساس، وضع فعلی امدادونجات کشور به شرح ذیل بازشناسی شده است.
الف- نقاط قوت امدادونجات کشور  
١- توانمندی، دانش و تجربه برنامه‌ریزان و مجرمان امر امدادونجات کشور
٢- وجود شبکه و ظرفیت گسترده مشتمل بر منابع انسانی آموزش‌دیده در سطح کشور
٣- وجود واحدها و تجهیزات پشتیبانی و لجستیکی امدادونجات
٤- امکان آموزش تخصصی امدادونجات توسط مربیان و استادان حرفه‌ای و برتر دنیا
٥- وجود برنامه‌های توانمندسازی جامعه‌محور برای آمادگی و پاسخگویی به حوادث و سوانح در سراسر کشور
ب- نقاط ضعف امدادونجات کشور  
١- موازی‌کاری، همپوشانی یا فقدان متولی اجرایی در برخی از مراحل امدادونجات
٢- ضعف در اجرای قوانین و مقررات مربوط به امدادونجات
٣- فقدان برنامه‌های جامع پاسخگویی به حوادث و سوانح
٤- نارسایی در سیستم هشدار و بانک اطلاعاتی سراسری مرتبط با حوزه امدادونجات
٥- عدم بازنگری در آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های مرتبط با امدادونجات متناسب با تغییرات به وجود آمده
٦- ضعف سیستم نظارت، پایش و ارزشیابی
٧- ضعف در تخصیص به‌موقع منابع مالی
٨- ضعف در بهره‌مندی از ظرفیت‌های بیمه حوادث و سوانح
٩- کمبود امکانات امدادونجات نسبت به گستره و جمعیت کشور
١٠- ضعف در ارایه گسترده آموزش‌های همگانی با رویکرد امدادی
١١- وجود شماره تلفن‌های اضطراری متعدد جهت درخواست امداد
١٢- ٩١ مرکز فرماندهی واحد در ارایه خدمات امدادی
١٣- فقدان پایداری لازم در ارزیابی و اجرای برخی برنامه‌های امدادی
ج- فرصت‌های امدادونجات کشور  
١- حسن همکاری مردم کشور و حمایت‌شان در جهت مساعدت به مجریان امدادونجات در موارد لزوم
٢- وجود تجارب گسترده در سطح ملی و بین‌المللی درخصوص امدادونجات حادثه‌دیدگان
٣- وجود ظرفیت‌های مناسب در سطح بین‌المللی جهت انجام اقدامات هماهنگ
٤- وجود شبکه‌های اجتماعی و امکان بهره‌گیری از آن به نفع امدادونجات کشور
٥- روند روبه‌رشد تحصیلات و آموزش در کشور
د- تهدیدهای امدادونجات کشور
١- آسیب‌پذیری بالقوه کشور در حوادث و سوانح
٢- ناامنی‌های سیاسی؛ خشونت و درگیری‌های گسترده در کشورهای منطقه خاورمیانه
٣- ضعف سیستمی در اجرای قوانین مرتبط با امدادونجات کشور
٤- کمبود منابع و امکانات موجود جهت پاسخگویی به آسیب‌های انسانی ناشی از بحران‌های سیاسی کشورهای منطقه
٥- وابستگی امدادونجات کشور به بودجه‌های دولتی
٦- ضعف قوانین حمایتی
٧- تغییرات دموگرافیک جمعیت کشور
٨- کمبود نگاه فراگیر درخصوص ارایه خدمات امدادونجات
برخی از چالش‌های موجود  
١- موازی‌کاری و روشن نبودن وظایف و نقش دستگاه‌های مرتبط با امر امدادونجات در عرصه‌های عمل:  
مدل فعلی مدیریت بحران کل کشور، فرآیندی نبوده و در بسیاری موارد دارای خلأهای عدیده‌ای درخصوص تولی وظایف و نقش‌ها یا فقدان متولی در اجرای بسیاری از مراحل مدیریت بحران است. این امر ارایه خدمات تخصصی امدادونجات را با مشکل مواجه کرده، زیرا حادثه، فرآیندی چندوجهی است که هر یک از وجوه آن متولی خاص خود با شرح وظایف از پیش تعیین شده (متکی به امکانات، منابع مادی و انسانی) را می‌طلبد. گرچه این چالش به‌کرات مطرح شده و حتی یکی از دلایل وجودی سازمان مدیریت بحران کل کشور است، اما تاکنون سازوکار کاربردی و عملی برای بررسی و تنظیم کل فرآیند امدادونجات و تفویض وظیفه و نقش هر مرحله به سازمان‌ها و نهادهای کشور اجرایی نشده است. بر فرض وجود آیین‌نامه‌های داخلی، آنچه هنگام بروز حوادث و سوانح اتفاق می‌افتد، ناهماهنگی و تداخل سازمانی است. نداشتن نقشه راه، فقدان خطوط راهبردی و دستورالعمل‌های اجرایی در هنگام بروز حوادث منجر به تداخل کاری، اخذ تصمیمات و ارایه خدمات بعضا مناسب در زمان و مکان نامناسب یا بی‌نصیب ماندن حادثه‌دیدگان واقعی از خدمات اضطراری می‌شود. لذا ضروری است در قالب یک برنامه جامع ضمن انجام هماهنگی در اجرای افزایش ضریب اثرگذاری خدمات و رعایت استانداردهای خدمات (شامل تجهیزات، نیروی انسانی و برنامه‌ها) از به هدر رفتن منابع موجود نیز پیشگیری شود.
نمونه‌های موردی
١- در هنگام بروز حادثه رانندگی جاده‌ای که منجر به جرح و فوت حادثه‌دیدگان می‌شود، سازمان امدادونجات هلال‌احمر موظف به رهاسازی، انجام عملیات امدادرسانی و نجات و در مواردی ملزم به انتقال مصدوم به مراکز درمانی با همکاری اورژانس است که در این میان، حمل‌ونقل فوت‌شدگان حادثه همیشه مناقشه‌ای بین دستگاه‌های امدادرسان بوده و تاکنون مجری قانونی برای آن تعیین نشده است.
٢- در هنگام وقوع حوادث طبیعی بزرگ نظیر زلزله‌ها و ... تأمین سرویس‌های بهداشتی یکی از چالش‌های بحث‌برانگیز همیشگی و نبود متولی ثابت در این موضوع همیشه یک معضل بوده است.
٣- جست‌وجوی مفقودان در سیل، کوهستان و وضع اورژانس هوایی کشور نیز ازجمله مواردی است که نیاز اخذ تصمیمات قانونی و تعیین متولی دارد.
٢- ضعف قوانین
 و مقررات کارآمد و به‌روز:  
نقش‌آفرینی در حوزه امدادونجات نیازمند قوانین مدون و الزامات جرایی روزآمد است. قوانین موجود داخلی محدود به آیین‌نامه جامع مدیریت بحران مصوب مجلس شورای اسلامی (سال ١٣٨٦) و طرح جامع امدادونجات مصوب هیأت وزیران (سال ١٣٨٢) است که از تصویب آنها بیش از یک دهه گذشته و کمتر منجر به تدوین آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های اجرایی و الزامی منطبق با مقتضیات روز کشور شده است.
نمونه موردی
موضوع حریق در جاده‌ها از مواردی است که فاقد قانون و متولی قانونی است. درحال حاضر در صورت بروز حادثه‌ رانندگی منجر به حریق، مناقشه جدید میان دستگاه‌های مسئول وجود دارد که دلیل آن عدم پیش‌بینی این مسئولیت در شرح وظایف قانونی دستگاه‌هاست. فقدان این قانون منجر به فقدان لوازم و تجهیزات اطفای حریق در امکانات سازمان‌های مربوطه و ناتوانی آنان در انجام این مهم می‌شود.
٣- عدم بهره‌گیری مناسب و کارآمد از اطلاعات تخصصی روز دنیا در زمینه امدادونجات:  
حوادث و سوانح امری فراگیر بوده و همه کشورهای دنیا مبتلا به نوعی یا انواعی از آن هستند. پاسخگویی به حادثه، در سطح بین‌المللی دانش و تجربه‌ای است که از طریق سازمان‌های بین‌المللی مانند فدراسیون بین‌المللی صلیب‌سرخ و هلال‌احمر، آژانس‌های مرتبط سازمان ملل... و قابل‌دستیابی بوده و سازمان‌های مرتبط با پاسخگویی به حوادث در سطح ملی نیز از بسیاری از آموزش‌های تخصصی مربوطه بهره‌مند شده‌اند.
اما آموزش‌های مربوطه و تجارب بین‌المللی موجود، کمتر بومی و عملیاتی شده و درنهایت این تجارب به صورت برنامه عملیاتی در سازمان‌های مرتبط منشأ عمل شده است که جهت بهبود شرایط، تبادل‌نظر و استفاده از تجارب بین‌المللی در این امر می‌تواند بسیار راهگشا باشد.
نمونه موردی  
در دنیای امروز استانداردهای جدیدی درخصوص تیم‌های عملیاتی پاسخگویی به بحران و امدادونجات مطرح شده که منجر به افزایش سرعت در عمل، دقت در اقدام، صحت در وضع مطلوب تصمیمات و پایش دقیق فعالیت‌ها می‌شود. درحال حاضر، این مدل‌ها کمتر در تیم‌های موجود عملیاتی شده و تیم‌های مربوطه همچنان براساس الزامات دهه پیش فعالیت می‌کنند.
٤- فقدان نقشه خطرپذیری مبتنی بر شاخص‌های حوادث منطقه‌ای و تقسیمات کشوری:  
ایجاد ارتباط بین سیاست‌های امدادونجات، طرح‌های آمایش سرزمین، الزامات زیست‌محیطی، ملاحظات اقلیمی، حادثه‌خیزی نواحی مختلف کشور و... و لحاظ کردن این الزامات در تمامی مراحل سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی مدیریت و پاسخگویی به بحران، امری است که کمتر بدان توجه شده است. بدیهی است سازمان‌هایی چون هواشناسی، آبخیزداری، جنگل‌ها و مراتع و... امکان پیش‌بینی بسیاری از حوادث مانند طوفان، شن، سیل، آتش‌سوزی... را دارند که در صورت تعامل جدی میان این سازمان‌ها وضع مدیریت امدادونجات و خصوصا پیشگیری از حوادث تحول بسیار مثبتی خواهد بود.
طراحی سامانه‌های هماهنگ کشوری، هشدار زودهنگام بر پایه اطلاعات اقلیمی، جمعیت مناطق شهری و روستایی و امکانات امدادی، اورژانسی، بیمارستانی و... هر منطقه از جدی‌ترین نیازهای موجود شبکه امدادونجات کشور است.

تاريخ: ۱۳۹۵/۱۰/۱

نظر کاربران
نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما: