تاریخ: ۱۳۹۱/۶/۲۹
مهندسی امدادی کشور ما
استاد شهریار مزید آبادی

مهندسي امدادی ، در حقيقت تلاشی روزافزون در جهت تقويت اجزاي اصلي پاسخگویی ملّي كشور در برابر حوادث و سوانح و جلوگیری از تأثير مخرب بلایا و تعيين جايگاه صحيح تمامي ابعاد و ويژگي‌هاي مدیریت بحران در جامعه ماست و دستيابي به نتيجه در‌خور اين تلاش‌ها، نيازمند طرح مهندسي امدادی مي‌باشد.


مهندسي امدادی بيانگر تلاش رهبران و نهادهاي مسئول به‌منظور ارتقاي سطح آمادگی در كشور، جلوگيري از ايجاد بحران‌هاي اجتماعی پس ازبحران، ممانعت از دخالت افراد ناآگاه ، افزایش توان مردم در کاهش مشکلات ناشی از رویدادهای ناگوار، تحقق آرمان‌ها و اهداف انقلاب اسلامي بر معیشت مناسب مردم، رشد كيفي شاخص‌هاي امدادی در كشور و نوسازي بافتها و تجهیزات امدادی در جغرافیای كشور و منطقه مي‌باشد.
 در حقيقت دستيابي به اين اهداف نيازمند بازنگری و سازماندهی مجدد مهندسي امدادی و مديريت راهبردي امدادی است. مهندسي امدادی عبارت است از طراحي، نوسازي و بازسازي سيستمهای امداد و نجات و پدافند غیرعامل.

 با توجه به اينكه مهندسي امدادی ، با انسان‌ها و پيچيدگي‌هاي انساني و جوامع سروكار دارد، بايد با روش آكادميك با مباني ديني، رفتاري، زباني، ملي، فرهنگی اجتماعی، فنی  و... مواجه گردد. اين مسأله نيازمند پيمودن مراحل مختلفي در زمينه مهندسي امدادی مي‌باشد.

 اين مراحل عبارت‌اند از: شناخت عميق مباني، توانايي‌ها و پتانسيل‌ها، پاتولوژي امدادی و تعريف مفاهيم اصلي و اصول مديريتي شامل شناخت دستگاه‌هاي امدادو نجات و نیروهای نظامی ، لزوم تغيير و تحول در اين دستگاه‌ها و افزايش بودجه های عملیاتی و عمرانی .
 در طرح اين موضوع  توجه به چند نكته ضروري است:
 
1ــ در صحنه مهندسي امدادی با چند سطح روبه‌رو هستيم كه در بالاترين سطح، آرمان‌ها و اهداف قرار دارند كه كاملاً براساس قوانین جاری کشور و پروتکل های بین المللی تبيين شده‌اند و بالاتر از طرح مهندسي امدادی قرار مي‌گيرند. و طرح عملیاتی مهندسي امدادی براساس اين آرمان‌ها و اهداف ترسيم مي‌شود. آن‌ها مطلوب‌هاي ما هستند كه طراحان كوشش مي‌نمايند با روش‌هاي گوناگون و با تنظيم سياست‌هاي مناسب به آن‌ها دست يابند.

اما در سطح اول طرح مهندسي امدادی ، سياست‌هاي كلّي امدادو نجات جاي مي‌گيرند كه ناظر به آن آرمان‌ها و اهداف هستند و دستيابي به آن‌ها زماني ممكن مي‌گردد كه هم در سياست‌هاي كلّي ساير حوزه‌هاي جامعه و هم در سطوح پايين‌تر، قوانين، آيين‌نامه‌ها، بخشنامه‌ها در قالب برنامه‌هاي كوتاه‌مدت، ميان‌مدت و بلندمدت طراحي گردند. مجموعه اين طرح كه از بالاترين سطح تا پايين‌ترين سطح را شامل مي‌شود نقشه مهندسي امدادی كشور را فراهم مي‌سازد.

2ــ دستيابي به اهداف مهندسي امدادی به‌عنوان پيش‌زمينه و مقدمه، نيازمند رصد و شناخت صحيح از تمامي ابعاد، ويژگي‌ها، مسائل و مشكلات کشور و همچنين جهت‌گيري‌ در سطح جهان و ارزيابي تأثير آن‌ها بر فرهنگ امدادی مردم است. در كنار اين شناخت دقيق، ارزيابي در سطوح ملّي و بين‌المللي در حداقل یک دهه آينده و لحاظ نمودن آن‌ها در این طرح از الزامات اصلي بحث مهندسي امدادی است.

3ــ درك درست از ميزان جمعيت كشور، تركيب جمعيتي، هرم سني، ميزان جمعيت شاغل و نوع اشتغال آن‌ها در بخش‌هاي مختلف، سطوح تحصيلات، وضعیت زمیساختی ، سوانح شایع و جدول زمانی رویدادها ،تعداد مراكز امدادی دولتی و غیر دولتی، ميزان پیشرفت كشور ، تهدیدات بالقوه و مواردي از اين قبيل، در دستيابي به اهداف ترسيم‌ شده كمك شاياني مي‌نمايد

4ــ سازمان مدیریت بحران کشور به مثابه مغز متفكر و مركز اصلي مهندسي امدادی بايد با تعيين يك ساختار مناسب و شاخص‌هاي دقيق، ضمن فراهم كردن زمينه اجراي طرح مهندسي امدادی ، از سير اجراي آن ارزيابي و پایش مستمري نموده  و با اعمال مهندسي هم‌زمان در اضلاع و بخشهای گوناگون ، دستيابي به اهداف متعالي را تحقق بخشد.

ازاين‌رو لازم است براي مواجهه با اين مجموعه عوامل، همواره طرحها و فعاليت‌هاي متناسب طراحي و اجرا شود. هر چند که ایجاد هندسه امداد ونجات در سالهای مختلف تابعی از عناصر مختلف بوده و همواره چرخه بحران در دایره ای بسته نگنجیده اما توجه به اين پيچيدگي‌ها بايد موجب شود كه اولا ميزان انتظار از مهندسي امدادی را واقع‌بينانه تعيين كرد و ثانيا در مباني نظري امداد و نجات و آنچه به‌عنوان "نظريه‌ پدافند ملي" بايد بدان رسيد، اين چالش‌ها را به‌عنوان ملاحظات مهم درنظر گرفت. دست نيافتن به اثرگذاري صددرصدِ مهندسي امدادی ، هرگز نبايد ما را از تاثير نسبي آن، كه در جهت‌دهي به تحول اجتماعی جامعه بسيار مهم است، غافل يا نسبت به آن نااميد سازد.